Friday, 23 April 2010

मग आनंद फ़ुलणारच असतो...

हाडे गोठवणार्‍या थंडीच्या एका सकाळी आमच्या घरी इथल्या सोसाइटीचे एक मासिक येवून टपकले. त्यावर मोठ्या अक्षरात कोरले होते 'Spring is in the air......'
मी लगेच ’सुंघून’ पाहिले. :) मला काही त्याचा अतापता लागला नाही.
मग खिडकीतून डोकावून पाहिले बाहेर.तर नेहेमीचेच ’थंडेरी’ वातावरण,छाया -पड्छाया,उदासवाणे ढगाळ झाकोळ:(
मासिक अजुन जरा चाळुन पाहिले तर त्यामधे मस्त .... रंगेबेरंगी फ़ुलांचे सुंदर फोटो पाहून मन फ़ुल स्वप्नांनी चमचमयला लागले.

तसा इथे ओफ़िशिअली 1 मार्च ल़ा स्प्रिंग चालू होतो. कार्यालयीन खाक्या स्प्रिंग ल़ा कसा कळ्तो माहित नाही.


 कारण त्या दिवशी मला एक छोटुसे पिवळे फ़ूल गवतात हळूच फ़ूललेले दिसले होते .. :)





पण बाकी निष्पर्ण झाडं. सत्व उडालेल्या झुडुपांमधून जीव शिल्लक आहे असे जाणवतच नव्हते.

मग माझा रोज खिडकीतून डोकावून स्प्रिंग चा मागोवा घेण्याचा खेळ सुरु झाला..
आणि  एके दिवशी खिडकीतून डोकावले बाहेर .. तर बाहेर गवतावर .. काही ’ड्याफ़ोडिल’(Dafodil) ची छोटीशी झाडे ... न पेलणार्या अवजड कळ्या घेवुन डोलत होती ... नव्या नव्हाळीचा रंग ल्यायलेली ती झाडे सर्वप्रथम फ़ुलण्याचा गर्व बाळगत दिमाखात हसत होती..

थंडीचा बोचारेपणा जावून सुखद हवाहवासा गारवा जाणवणारी हीच वेळ ...


मग एक एक दिवस रोज वेग-वेगळी झाडे आपापला छुपा रंग खेळवू लागली...

बाजारात जाताना इथल्या डबल डेकर बसच्या वरच्या फ़्लोवर वर बसून खिडकीतून तो आनंद लुटणे हा एक खुपच सुंदर अनुभव आहे ..
चिकटून चिकटून टुमदार घरे (रो हाऊसेस) , छोटीशी अंगणे . आणि त्या अंगणमधे उगीचच नागमोडी केलेली पायवाट हे इथल्या घरांचे वैशिष्ट्य ....




 एखाद्या बंद घराच्या अंगणात जागोजागी उगवलेले   डाफ़ोडिल्स दाटीवाटीने उभे असतात आणि मग ते घर मोहक दिसू लागते








कोणाच्या दारात ..  गुलाब 'साजिर्‍या मनाचे गुलाबी छंद' होवुन झुडूपभर फ़ूललेला दिसतो ..






कुठेसा लोभावणारा पिवळा धम्मक गोल्ड्न बेल्स (Golden Bells)  दिसतो.त्याने थंडीच्या दिवसांमधे एखाद्या सोनेरी दिवशी 'कधी तरी उजळलेला सूर्यप्रकाश साठवून तो आपल्या कणाकणातून पिसारलेला असतो.








कुठल्याश्या सार्वजनिक बागेमधे पांढरा ब्ल्याकथोर्न (Blackthron) शुभ्र फ़ूललेला दिसतो आणि मनातली उरलेली खिन्नता वितळु लागते.. निस्सीम आनंदाचा रंग शुभ्र पांढराच असावा कदाचित...














प्रकाशले मन अन त्याचा झाला की ओघळ फांद्या देठांतूनी..

फ़ूले फुटून आनंद लुटला तरी अजुन फुलावेसे वाटतेच मनातुनी ..  :)


निळ्या जांभळ्या रंगांची गवताळू फ़ूले अवघे आकाश आपल्या इवल्या डोळ्यांमधे साठवण्याचा खाटाटोप करू लागतात..






आपल्या नाजूक गुलाबी लावण्याने निथळणारे ’चेरी ब्लोसम’ (Cherry blossom/Sakura) पाहिले की वेड लागायचेच बाकी राहते.












काही फ़ुलांची नावे काही केल्या आणि कुठूनही कळेना.. पण त्यांना पाहून मन मायदेशात पोचले.. मग आता ती मिळेपर्यंत मी त्यांना त्याच नावाने हाका मारते.. चूकभूल द्यावी घ्यावी:)







  मोगरा फ़ुलला.......
























       पिवळी शेवंती ....









टपोर्‍या कुंदाच्या फ़ुलांचा गजराच करुन झाडाला लावलेला ..:)













गुलाबी चाफ़ा.....









पण खूप सारे बोलणारा .. :)















स्प्रिन्ग चा वारा भर चौकातल्या झाडांमधुनही आपली जादु खेळवतो.













































अशी सगळी वेडी फ़ूले, पाने डोळ्यांचे पारणे फेडतात ... आणि अचानक चेहरा नसलेली घरे, चौक गालातल्या गालात हसताहेत असे वाटू लागते ...






अजूनही खूप सारी झाडे फ़ांद्यांमधे, देठांमधे उद्याची स्वप्ने सजवून उभी आहेत... नव्या कोवळ्या पालवीने अजून बागेचा पूर्ण नजारा हिरवागार करायला थोडासा वेळ बाकी आहे..
एकदा वाटले होते यांचा पूर्ण बहर पाहून मगच लिहावे....आणि कविवर्य पाडगांवकर यांनी आपल्या एका कवितेमध्ये  सांगितलय  
’फ़ुलं फ़ुलतात तिथे आपण बोलूच नये..’ 
 ते मला मनापासून पटतं ..म्हणून फ़क्त सुंदर छायाचित्रे डकवून मी शांत बसणार होते ..पण एक अनुभूती इथे आवर्जून नोंदवाविशी वाटतेय.. :)
काही धडे आपण लहानपणपासुन गिरवत असतो पण अश्या क्वचित वेळी त्यांचा सुंदर अर्थ वेगळयाच रंगासकट उमजतो ... मनात कायमचा कोरला जातो..
ही रंगवेडी फ़ुलं पहिली की वाटते... निष्पर्ण असण्याच्या जिवघेण्या काळात या सर्वांनी ही रसरसून जगण्याची उर्मी कुठे बरे दडवून ठेवली होती.. आपल्या पडत्या-झडत्या काळात आपल्या अवतीभोवती सावरणारा एक तरी हात असतो पण स्वत:च्या मर्जीने स्वत:चे एक पानही हलवू न शकणारी ही सगळी झाडे कुठल्या आशेच्या जोरावर हे सगळे महिने निभावून नेतात...
कुड्कुडवणारी थंडी.. बाहेरचे सदोदित मळभ आलेले वातावरण...पानगळती च्या मौसमानंतर झालेला निष्पर्ण देह.. मनाला आणि शरीराला हरितद्रव्य देणार्‍या मित्राचे दुर्लभ दर्शन..
हे सारे बदलण्यासाठी ५-६ महिन्यांची जिवघेणी दीर्घ प्रतिक्षा ..आणि मग सुरु होतो हा फ़ुलकवडा ऋतु... झाकोळल्या मनाला उभारी तर तो देतोच आहे,आणि आयुष्यातला एक जादुई धडा आपल्या रंगभरल्या हातांनी शिकवतो आहे..
’धीर धरायचा ग फ़क्त...आणि आपल्या मनात वसंत जपत रहायचा...मग आनंद फ़ुलणारच असतो.'
वेदना शमवून त्या त्या वेळांमधून हसण्याची तरल जाणीव तगवत आपल्यालाही असे फ़ुलता आले तर अवघे जगणेच वसंत होवून जाईल ....हो की नाही? :)

Monday, 12 April 2010

चांगला ’माणूस’ होण्यासाठी ...

आपल्याच विचारांच्या गुंत्याने आपण आपली आयुष्ये गुंतागुंतीची करत असतो. आयुष्याचा खरोखरीचा अर्थ ज्यांना कळला आहे अश्या थोरामोठ्यांच्या आय़ुष्यात थोडे डोकावले की मात्र साध्या साध्या गोष्टींमधले त्यानी शोधलेले सुंदर अर्थ त्यांच्या जीवन रसरसून जगण्याचे रहस्य सांगुन जातात. मोठी माणसे मोठी का असतात ..त्यांचे मोठेपण साध्या सोप्या विचांरांमधे दडलेले असते. कुठल्याही गोष्टी कडे पाहण्याची त्यांची अनोखी द्रुष्टी मनाला खूप वेळा नवा विचार, उभारी देवुन जातात.
बरेच दिवासांपासुन मनात होते अश्या सुंदर गोष्टींचा एक संग्रह आपाल्यापाशी असावा.मनाच्या परिस स्पर्शाच्या या गोष्टी मग पडत्या-झडत्या,भांबावलेल्या प्रत्येक क्षणी आडोसा बनुन जगण्याची उर्मी पुनश्च तरारुन यावी..

आज अश्याच एका सुंदर गोष्टीने सुरुवात करते...

काल youtube वर शोधता शोधता अचानक ही लिंक मिळाली.
हे प्रा. प्रवीण दवणे यांचे ’काव्यांजली - ऒड वाटेच्या काविता’ या कार्यक्रमामधले भाषण आहे. त्यात त्यांनी सांगितलेला हा किस्सा.

ते एकदा कविवर्य कुसुमाग्रजांना एका कुठल्याश्या कार्याक्रमामधे भेटले..आणि त्यांनी त्यांना प्रश्न केला..
’तात्यासाहेब् आजकाल कितीजण कविता करतात. कोणीही उठावे आणि कविता करावे असे चित्र आहे.’
त्यावर ते म्हणाले...
’सकाळी नांगर हातामधे धरणारा शेतकरी जर संध्याकाळी लेखणी हातात धरुन कविता करत असेल तर तो कदाचित चांगला कवी नसेल पण चांगला माणूस तर असेल.’

कित्ती सहज आणि सोप्या शब्दात त्यांनी कविता आणि चांगला माणूस असण्याचे मर्म सांगुन टाकले. आपल्या स्रुजनाच्या ताकादीची जाणीव असणारे काही लोक सोडले तर बाकी आपण सगळेच,’कशाला काही लिहायचे... कोण वाचणार..’ , ’थोरा मोठ्यानी लिहुन ठेवलेय तेच वाचावे आणि गुमान बसावे’ अश्या प्रश्न्नानी, विचारांनी ग्रासलेले असतो. रोजच्या जगण्यातल्या कुठल्यातरी अत्रुप्त स्वप्नाच्या छायेमधे हीनगंड बाळगु लागतो. कित्तेक वेळा सुप्त मनात असलेली ही गोष्ट तुमच्या मनातली कविता कागदावर उतारु देत नाही... पण मला वाटते वरची गोष्ट नक्कीच या उगीचच्या जडत्वावरचे झाकोळ दूर करेल आणि ’एक चांगला माणूस’ होण्यासाठी मनाची कवाडे स्रुजनाच्या दिशेने उघडी करेल..

ता.क: प्रा. प्रवीण दवणे यांचे संपूर्ण भाषण खूपच सुंदर आहे हे सांगणे न लागे. :)

Monday, 8 March 2010

चंदनाचे झाड़ ...


'अग सांगलीच्या आजीकड्चे चंदनाचे झाड़ चोरीला गेले ...'
आई तिकडून फ़ोन वर सांगत होती.
'
म्हणजे?'
'अग तुला माहिती होते का आजीच्या दारात चंदनाचे झाड़ होते ते?'

असे
काही झाड होते अणि मला ठावुक नाही seems just impossible....

शाळेच्या
सुट्या सुरू झाल्या की दुसर्या दिवशी आम्ही दापोली -मिरज गाडीवर स्वार होवून सांगलीच्या मार्गाला लागायचो... शेवटचा पेपर लिहिताना मन तर केव्हाच मामाच्या गावी पोचलेले असायचे...
सुट्या लागल्या की सगळे गावाकडे पळतात पण माझे आजोळ सांगलीला त्यामुळे सुट्टीला शहरात अशी गंमतच....
सकाळची
९:४५ ची गाडी संध्याकाळच्या उतरत्या उन्हात घरी पोचवायची..
अणि मग दूसरा दिवस चालू झाला की आमची फौंज झाडांवर बागडायला...
आजीकडची झाडेच तशी होती.. वानर सेनेला भुलवणारी..
पेरू, आंबा , जांभुळ, अंजीर,नारळ,सीताफळ, डाळिंब...खुप सारी फुलझाड़े अणि गेटवर तुरीच्या
शेंगांची
वेल...आणि शेवग्याच्या शेंगा..
आजी, मामा, मामी इतकीच ही सगळी झाडे माझ्या खासच ओळखीची...

घराची जागा तशी लहानच ... पण सगळी झाडे आजीने माणसां इतकीच प्रेमाने जपलेली.. आणि वानर सेना आता काय धुडगुस घालते आहे या कड़े मात्र आजीचे बारीक़ लक्ष... खास गोव्याच्या स्टाइल मधे आम्हाला अशी झाडायची आजी...

पण
या सार्‍या पसार्‍यावर नजर फिरवून सुध्दा कुठे चंदनाचे झाड आहे ते मला आठवेंना ...

आणि
मग मी भानावर आले..

शाळेत
असतानाच्या मे महिना आणि दिवाळीच्या तुडुंब सुट्ट्या कॉलेज सुरु झाल्यापासून
वर्षाकाठी १-२ संख्येपर्यंत रोडवलेल्या. त्याही वीकेंड आणि जोडून आलेल्या सुट्टीच्या .. त्या मधे माणसांचेच मनसोक्त भेटणे व्हयायचे नाही तर बागेतली झाडे तर दुरचीच ..
गावातला गणपति, नातेवाईक , आईची मैत्रीण असे सगळे नॉन स्टॉप झटपट .. पुण्याला निघायची वेळ कधी येवून ठेपयाची ते कळायचेच नाही....

निघताना जाणवायचे ..की आंगण कट्यावरच्या गप्पा तश्याच राहून गेल्या आहेत.... झाडाना गोंजारणेही..
नाही म्हणायला एखाद फेरी बागेत ,गच्ची वर व्ह्यायची .. बदललेले काही-बाही डोळ्यानी पाहिले .
पण मनाने त्याची पोच घेतलीच नव्हती ...ते बिचारे त्याच्या जुन्या जगातच खुश होते...

अश्याच विखुरलेल्या चतकोर आठवणींमधून मी चंदनाच्या झाडाला शोधण्याचा प्रयत्न केला...

पण
एवढ्या अमूल्य तोडिचे काही मनात टाकलेले आठवेच ना ... .

'नाही ग ..मला कधीच नाही जाणवला त्याचा वास कधी ..'
'अग चंदनाचा सुगंध बुंध्या मधे असतो, आणि झाड मोठे झाले की तो येतो...'


म्हणजे
गेले २-3 वर्ष सांगलीला पाय लागलेले नाहीत... आजी कितीदा बोलावते पण आठवड्याचे ५ दिवस आणि कधी कधी तर ७ दिवस मान मोडून काम केल्यावर हातात आलेले शनिवार रविवार मला घराची पायरी उतरू देत नाहीत ... आजीच्या वयाला आणि प्रेमाला ते कळतच नाही .. ती चिकाटीने बोलवत राहते ..

दोन वर्षापूर्वी
माड गेला ते सांगतानाचा आजीचा दुखरा चेहरा मला पुन्हा
पुन्हा आठावू लागला.....
आणि मग तिच्या थकलेल्या डोळ्यातच मला सुसाट वेगाने pass झालेला time, 'Past times' झालेला दिसू लागला.
वेळेला - दिवसाना एवढा वेग असतो...??? एक अख्खे झाड अंगणात रुजुन मोठे होऊन ते लोकाना कळून त्यानी चोरून न्यावे आणि आपल्याला ते कळूही नये एवढा???
मला त्या झाड चोरणार्‍या लोकांचा हेवा च वाटायला लागला .. त्याना त्याच्या अस्तित्वाची जाणीव होती..


'अग पण असे अंगणातले झाड कसे चोरीला गेले....'
'
रात्री चोरले... आजीला आवाज आला थोडा पण मामाला उठवून बाहेर जाईपर्यंत ते लोक गेले होते...'


आजकल
चोरीला काय काय जावू शकते याची लिस्ट रोजच अपडेट होवू लागली आहे...

काय काय म्हणून घरात नेवून ठेवणार ? घरातलेच कशाला मनात असलेले ही कुठे आपण लपवून वाचवून ठेवू शकतो आहे ? हाताशी आहेच असे वाटत असताना सर सर सरकणारा वेळ आपल्याच डोळ्यांसमोर कोणी तरी चोरून नेतो आहे....अणि हे सगळे थांबून थोड़े निस्तारयाला हवे आहे ही जाणीव ही...

आता जागे राहून पहारा द्यायलाच हवा..
नाहीतर परत चंदन बहरेल ही...
पण ताशी १ दिवस या वेगाने चाललेली
आपली आयुष्ये ....धावपळीच्या अंदाधुंदी मधे ,
झुळकून गेलेले
अवचिता परिमळु आणि त्याचे अळूमाळुपण यांची गाज विसरून जातील..

चंदनाच्या झाडाला जपायलाच हवे....

Friday, 5 March 2010

मोनालिसा

जेव्हा विसरून गेली होतीस
तूच तुझे जगणे..
उगवणारा दिवस झाला होता जेव्हा
फ़क्त प्रकाशाच्या पाठशिवणीचा खेळ...
एक विचित्र झाकोळाने ग्रासलेले मन ..
तंद्रीतुन जागेपणीच्या कासावीस वेळा ..
स्वत: च्या अस्तित्वाचा शोध ...

आणि अश्यात एक हिरवे बीज तुझ्या मनात रुजले ..

त्याच्या केवळ अस्तित्वाने ...
तुला तुझे नेहेमीचे आनंदी गाणे आठवले...
तुझ्या शुष्क मनाला मिळाले गारव्याचे पाणी..

आणि आता तोच अंकुर ..

तुझे जागेपणी स्वप्न बनून
तुझ्या जिंकलेल्या मनाची गोष्ट सांगेल ..

मनातून डोकावतोच आहे ..

पण जसे बीजाचे अंकुरणे ,असते एक लढाई ..

एक मनाची मनाशीच ..
एक मातीशी .. हवेशी ..भोवताल अवकाशाशी .
मनाची कुंपणे तर केव्हाच ओलांडून आलीस ...
आता प्रश्न फ़क्त मातीच्या जोराचा ....

आणि हो माणसांच्या जगात ...

अजुन एक विरोधक असतो ...लोकापवादाचा ...
जो स्वत:च्या मर्यादांचे मुसळ डोळ्याआड़ लपवून ..
शोधत असतो दुसर्‍याचे अपयश ..
काहीना नसतेच स्वप्नांचे मोहरणे ठावुक ..
दगड मातीचीच मने घेवुन वावरत असतात काही ..

अश्या वेळी तुझेच अवीट गाने गात रहा ..
तुझ्या स्निग्ध मायेमधे गोंजार त्याचे अस्तित्व
ओंजळीच्या आडोशात जगवत रहा 'जीव'..

बीजाचा अंकुर होईल... अंकुराचे रोप ..

रोपाला कोवळी पालवी .. गर्द हिरवी पाने ..
मग कधीतरी ... तुझ्याच नकळत ...





हे सगळे होणे सहजच वाटावे
असे एक सुंदर फुल ...

तुझ्या मनाचा रंग असलेले ..

आठवणींचा गंध असलेले ...

आणि मग मोनालिसाच्या स्मिताहस्या सारखे ..

तुझ्या फुलण्याचे रहस्य शोधत राहतील वेड़े लोक ..